The editing screen requires at least 450 pixels of horizontal space. Please rotate your device or use one with a bigger screen.

Grammatica 6

a) Meervoudsvorming: geleende zelfstandige naamwoorden

De geleende zelfstandige naamwoorden zijn woorden uit de basis van de Aramese taal. Deze onderscheiden zich van de leenwoorden in zowel hun basisvorm als in het meervoud. Hieronder vallen de zelfstandige naamwoorden uit Grammatica 2A.

 

1. Mannelijk zelfstandig naamwoord

Mannelijke zelfstandige naamwoorden eindigend op -o ـܐ vervormen in de regel in het meervoud op -e ـܶܐ:

Enkelvoud Meervoud  
hërgo ܗܷܪܓܐ hërge ܗܷܪܓܶܐ les
kṯowo ܟܬ݂ܳܘܐ kṯowe ܟܬ݂ܳܘܶܐ boek
zabno ܙܰܒܢܐ zabne ܙܰܒܢܶܐ tijd
šaboko ܫܰܒܳܟܐ šaboke ܫܰܒܳܟܶܐ raam
Sommige mannelijke zelfstandige naamwoorden eindigend op -o ـܐ, vervormen in het meervoud naar -one ـܳܢܶܐ:
Enkelvoud   Meervoud    
 ëšmo  ܐܷܫܡܐ  ëšmone ܐܷܫܡܳܢܶܐ   naam
 ḥolo ܚܳܠܐ   ḥolone ܚܳܠܳܢܶܐ   oom (moederskant)
 cammo  ܥܰܡܡܐ cammone  ܥܰܡܡܳܢܶܐ   oom (vaderskant)
ṭuro  ܛܘܪܐ   ṭurone ܛܘܪܳܢܶܐ   berg
 aḥuno ܐܰܚܘܢܐ   aḥunone  ܐܰܚܘܢܳܢܶܐ  broer
Slechts enkele zelfstandige woorden vervormen tot een onregelmatig meervoud welke dan ook individueel moeten worden geleerd:
Enkelvoud   Meervoud    
 bayto ܒܰܝܬܐ   bote ܒܳܬܶܐ   huis
abro   ܐܰܒܪܐ  abne  ܐܰܒܢܶܐ  soon
 aṯro  ܐܰܬ݂ܪܐ  aṯrawoṯe  ܐܰܬ݂ܪܰܘܳܬ݂ܶܐ  land

2. Vrouwelijk zelfstandig naamwoord

De vrouwelijke zelfstandige naamwoorden eindigen -to ـܬܐ / -ṯo ـܬ݂ܐ, vervormen in het meervoud voornamelijk tot -oṯe ـܳܬ݂ܶܐ:

  Enkelvoud Meervoud    
foṯo   ܦܳܬ݂ܐ  foṯoṯe ܦܳܬ݂ܳܬ݂ܶܐ   gezicht
 ḥulto  ܚܘܠܬܐ ḥultoṯe  ܚܘܠܬܳܬ݂ܶܐ   tante (zus van moeder)
 camṯo  ܥܰܡܬ݂ܐ camṯoṯe   ܥܰܡܬ݂ܳܬ݂ܶܐ  tante (zus van vader)
 qašto  ܩܰܫܬܐ qaštoṯe   ܩܰܫܬܳܬ݂ܶܐ  grootmoeder, oma
 šawṯo  ܫܰܘܬ݂ܐ  šawṯoṯe  ܫܰܘܬ݂ܳܬ݂ܶܐ  buurt, wijk
Vanwege taalontwikkelingen door de jaren heen zijn er veel uitzonderingen:
  Enkelvoud Meervoud    
dukṯo  ܕܘܟܬ݂ܐ  dëkoṯe  ܕܷܟܳܬ݂ܶܐ   plaats, land
 iqarṯo  ܐܝܩܰܪܬ݂ܐ iqaryoṯe  ܐܝܩܰܪܝܳܬ݂ܶܐ   familie
 barṯo  ܒܰܪܬ݂ܐ bnoṯe   ܒܢܳܬ݂ܶܐ  dochter, meisje
 qelayto  ܩܶܠܰܝܬܐ  qeloyoṯe ܩܶܠܳܝܳܬ݂ܶܐ   kamer
 ganṯo ܓܰܢܬ݂ܐ   ganoṯe  ܓܰܢܳܬ݂ܶܐ  tuin
Daarentegen vervormen vrouwelijke zelfstandige naamwoorden in enkelvoud eindigend op –iṯo ـܝܬ݂ܐ, in het meervoud regelmatig tot -yoṯe ـܳܬ݂ܶܐ en woorden eindigend op -uṯo ـܘܬ݂ܐ, vervormen in het meervoud tot -woṯe ـܘܳܬ݂ܶܐ:
  Enkelvoud   Meervoud  
 malfoniṯo  ܡܰܠܦܳܢܝܬ݂ܐ malfonyoṯe   ܡܰܠܦܳܢܝܳܬ݂ܶܐ  lerares
 malkuṯo ܡܰܠܟܘܬ̣ܐ   malkwoṯe  ܡܰܠܟܘܳܬ̣ܶܐ  bruiloft
Zoals reeds vermeld werd in Grammatica 4a, zijn er uitzonderingen bij de vrouwelijke zelfstandige naamwoorden in enkelvoud eindigend op -o ـܐ, in het meervoud eindigen op -oṯe ـܳܬ݂ܶܐ haben:
 Enkelvoud  Meervoud    
arco (v.)   ܐܰܪܥܐ arcoṯe   ܐܰܪܥܳܬ݂ܶܐ  land, grond, veld
emo (v.)   ܐܶܡܐ emoṯe   ܐܶܡܳܬ݂ܶܐ  moeder
cayno (v.)  ܥܰܝܢܐ  caynoṯe   ܥܰܝܢܳܬ݂ܶܐ  oog
iḏo (v.)   ܐܝܕ݂ܐ iḏoṯe   ܐܝܕ݂ܳܬ݂ܶܐ  hand
 dado (v.)  ܕܰܕܐ  dadoṯe  ܕܰܕܳܬ݂ܶܐ  tante (vrouw van vaders broer)
 barko  ܒܰܪܟܐ  barkoṯe  ܒܰܪܟܳܬ݂ܶܐ  knie
katfo  ܟܰܬܦܐ   katfoṯe  ܟܰܬܦܳܬ݂ܶܐ  schouder
In uitzonderlijke gevallen kunnen vrouwelijke zelfstandige naamwoorden in enkelvoud eindigend op een -o ـܐ, net als mannelijke zelfstandige naamwoorden, eindigen op een -e ـܶܐ in het meervoud:
 Enkelvoud    Meervoud  
kefo (v.)   ܟܶܦܐ  kefe ܟܶܦܶܐ   steen
cezo (v.)  ܥܶܙܐ  ceze  ܥܶܙܶܐ   geit
Zeer onregelmatig zijn:
  Enkelvoud Meervoud    
 šabṯo ܫܰܒܬ݂ܐ   šabe ܫܰܒܶܐ   week
aṯto   ܐܰܬܼܬܐ  niše ܢܝܫܶܐ   vrouw

b) Meervoud: leenwoorden

Leenwoorden zijn woorden uit andere talen welke zijn geïntegreerd in het Surayt. Ze zijn door hun uiterlijke vorm herkenbaar als niet-oorspronkelijk Surayt woorden. Deze zelfstandige naamwoorden eindigen in mannelijke vorm vaak op een medeklinker en in vrouwelijke vorm op -a ـܰܐ of -e ـܶܐ en in het meervoud eindigen beide op -at ـܰܬ.

1. Mannelijke leenwoorden eindigen op een medeklinker

Enkelvoud    Meervoud   
rastorant   ܪܰܣܬܳܪܰܢܬ rastorantat  ܪܰܣܬܳܪܰܢܬܰܬ   restaurant
talafon  ܬܰܠܰܦܳܢ  talafonat  ܬܰܠܰܦܳܢܰܬ   telefoon
zlam  ܙܠܰܡ   zlamat ܙܠܰܡܰܬ   man
aršitakt ܐܰܪܫܝܬܰܟܬ  aršitaktat  ܐܰܪܫܝܬܰܟܬܰܬ   architect

In veel gevallen kunnen zowel de mannelijke leenwoorden als de geleende zelfstandig naamwoorden eindigend op een medeklinker, in meervoud eindigen op -e ـܶܐ. Hieronder een aantal voorbeelden:

rastorant, ܪܰܣܬܳܪܰܢܬ Pl. rastorantat -rastorante ܪܰܣܬܳܪܰܢܬܰܬ – ܪܰܣܬܳܪܰܢܬܶܐ

talafon ܬܰܠܰܦܳܢ, Pl. talafonat - talafone ܬܰܠܰܦܳܢܰܬ – ܬܰܠܰܦܳܢܶܐ

Bovendien kunnen de mannelijke leenwoorden uit deze categorie met een Arabische oorsprong ook de Arabische meervoudsvorm aannemen. Bijgevolg zijn er voor sommige zelfstandige naamwoorden drie meervoudsvormen:

  Enkelvoud Meervoud    
 maṭbax  ܡܰܛܒܰܟ݂  maṭebëx/maṭbaxat/maṭbaxe  ܡܰܛܶܒܷܟ݂ ܆ ܡܰܛܒܰܟ݂ܰܬ ܆ ܡܰܛܒܰܟ݂ܶܐ  keuken
ḥaywan   ܚܰܝܘܰܢ ḥayewën/ḥaywanat/ḥaywane  ܚܰܝܶܘܷܢ ܆ ܚܰܝܘܰܢܰܬ ܆ ܚܰܝܘܰܢܶܐ   dier
 daftar  ܕܰܦܬܰܪ dafetër/daftarat/daftare   ܕܰܦܶܬܷܪ ܆ ܕܰܦܬܰܪܰܬ ܆ ܕܰܦܬܰܪܶܐ  schrift
2. Vrouwelijke leenwoorden eindigend op -e ـܶܐ/-a ـܰܐ
  Enkelvoud Meervoud    
ṣënca   ܨܷܢܥܰܐ ṣëncat  ܨܷܢܥܰܬ   beroep
 cmara  ܥܡܰܪܰܐ  cmarat ܥܡܰܪܰܬ   gebouw
 čanṭa ܫ̰ܰܢܛܰܐ  čanṭat  ܫ̰ܰܢܛܰܬ   tas
 saca  ܣܰܥܰܐ  sacat ܣܰܥܰܬ   uur, klok
 boya ܒܳܝܰܐ   boyat ܒܳܝܰܬ   verf
baladiye ܒܰܠܰܕܝـܝܶܐ baladiyat ܒܰܠܰܕܝـܝܰܬ gemeente
šërke ܫܷܪܟܶܐ šërkat ܫܷܪܟܰܬ bedrijf
badle ܒܰܕܠܶܐ badlat ܒܰܕܠܰܬ pak, kostuum

Meer recente ontleningen kunnen afwijken van deze regel, zoals het vrouwelijke woord tuwalet ܬܘܘܰܠܶܬ , meervoud tuwaletat ܬܘܘܰܠܶܬܰܬ „toiletten“. Principieel wordt in woordenschaten en woordenboeken de meervoudsvorm weergegeven om samen met het enkelvoud te leren.´